(Tin Nóng) Cạnh tranh ác liệt từ quá nhiều hãng vé rẻ đến các “ông lớn” từ Trung Đông khiến các hãng hàng không ở châu Á – Thái Bình Dương hoạt động không có hiệu quả cao về kinh tế.

Máy bay A320 của VietJet Air tại sân bay Tân Sơn Nhất – Ảnh: Ng.Dũng

Tin buồn tiếp nối tin vui

Tin vui là hồi tháng 6.2014, Hiệp hội Vận chuyển Hàng không quốc tế (IATA) dự báo năm 2014, lợi nhuận cộng chung của các hãng hàng không khắp thế giới sẽ đạt 18 tỉ USD, con số đẹp nhất kể từ  một thập niên trở lại đây.

Tin buồn là các hãng bay ở châu Á – Thái Bình Dương, dù là hãng bay truyền thống hay hãng bay chi phí thấp, vé rẻ (LCC), không có lãi cao do cạnh tranh quá gay gắt, hệ quả từ một sự cung tải cao hơn nhu cầu thực của thị trường.

Theo IATA, năm 2014, lãi cộng chung của các hãng châu Á – Thái Bình Dương như ANA, Asiana, Cathay Pacific, Japan Airlines, Korean Air, Singapore Airlines… sẽ khoảng 3,2 tỉ USD, tuy có khá hơn năm 2013 (chỉ đạt 2 tỉ USD) nhưng xem ra quá thấp: tính trung bình vận chuyển một hành khách chỉ thu lãi được 2,98 USD. Ngược lại, khi chuyên chở một hành khách, các hãng bay thuộc Bắc Mỹ thu được 11,09 USD.

Qantas Airways của Úc thông báo kết quả kinh doanh năm tài chính kết thúc vào tháng 6.2014 bị lỗ 2,8 tỉ đôla Úc. Đây là khoản lỗ lớn nhất trong lịch sử hãng bay trên 80 tuổi này. Và cả đến hãng bay trẻ hơn Virgin Australia cũng lỗ 356 triệu đôla Úc trong năm tài chính mới kết thúc. Thai Airways International của Thái Lan vẫn tiếp tục thua lỗ nặng, còn Malaysia Airlines đã phải lập kế hoạch cho thôi việc khoảng 20.000 nhân viên để cắt giảm chi phí sau mấy năm không có lãi.

Hãng hàng không quốc gia này còn khủng hoảng nặng với hai sự cố kinh hoàng xảy ra hồi tháng 3.2014 (một chiếc B777 mất tích đến nay chưa tìm thấy) và hồi tháng 7/2014 (một chiếc B777 nổ tung vì trúng tên lửa khi bay ngang bầu trời phía đông Ukraine).

Singapore Airlines lâu nay là hãng bay hoạt động rất hiệu quả nhưng gần đây cũng đã phải báo động vì cạnh tranh quá ác liệt. Lãi đạt được trong quý 1 của năm tài chính mới, kết thúc vào cuối tháng 6.2014 giảm đến 71%, chỉ còn 39 triệu đô la Singapore (khoảng 31,2 triệu USD), tức giảm 52,4% so cùng kỳ năm ngoái.

Phần Cathay Pacific, được hành khách bình chọn là Hãng hàng không xuất sắc nhất thế giới năm 2014, theo thăm dò của Skytrax, có lãi 347 triệu đô la Hồng Kông (khoảng 45 triệu USD) trong 6 tháng đầu năm 2014, nhiều hơn năm ngoái đến 323 triệu đô la Hồng Kông.

Máy bay A Sharklet hiện đại của VietJet mới nhận về – Ảnh: Airbus

Lỗi tại hãng bay vé rẻ, hay là… ?

Tại sao các hãng bay châu Á – Thái Bình Dương không thu lợi trong tình hình thực tế châu Á hiện nay là thị trường hàng không lớn nhất thế giới?

Câu trả lời của các chuyên gia thuộc Trung tâm Hàng không châu Á – Thái Bình Dương (CAPA): Cung tải vượt xa nhu cầu, đặc biệt là ở các đường bay liên châu Á. Mà “thủ phạm” chính là sự phát triển quá nhanh, quá mạnh của những hãng vé rẻ (LCC). CAPA cho biết riêng tại thị trường Đông Nam Á, trong năm 2013, đội máy bay thuộc các LCC đã tăng khoảng 19% lên 485 chiếc, và còn tiếp tục tăng thêm 20% trong năm 2014.

Chỉ cần nhìn sự “tăng tốc” đáng nể của VietJet Air tại Việt Nam từ khi bay thương mại hồi cuối năm 2011 đến nay thì đủ thấy rõ các LCC ở Đông Nam Á hiện nay đã là một “lực” cạnh tranh ác liệt thế nào. Ngoài việc đã mở đường bay đến gần hết những thành phố lớn trong nước, VietJet nay đã vươn đến Bangkok (sắp tăng 2 chuyến/ngày, từ TP.HCM và có thể sẽ mở lại đường bay Hà Nội -Bangkok), Singapore, Seoul và  sắp tới đây là Xiêm Riệp (chưa rõ sẽ bay từ Hà Nội hay từ TP.HCM).

VietJet còn nhắm rước du khách Nga đến Việt Nam  tránh đông với đường bay thẳng đến Vladivostok. Ngoài ra VietJet Air còn có kế hoạch mua máy bay lớn A330 để phát triển mạng lưới đường bay đến Úc, châu Âu.

 
 

Vietnam Airlines đặt mục tiêu đứng thứ 3 Đông Nam Á

Trao đổi với báo chí chiều 15.9 về cổ phần hóa Vietnam Airlines (VNA), ông Phạm Ngọc Minh, Tổng giám đốc VNA cho biết: “Năm 2015 khi trở thành hãng hàng không 4 sao, VNA sẽ đứng hàng thứ 3 ở Đông Nam Á, sau Singapore Airlines và hàng không Thái Lan về quy mô”.
(http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140915/vietnam-airlines-dat-muc-tieu-dung-thu-3-dong-nam-a.aspx)

 

 

Mà toàn châu Á nay có khoảng 45 LCC, tức gần tương tự với số hãng vé rẻ của thị trường châu Âu cộng với thị trường Mỹ. Quá nhiều máy bay của quá nhiều LCC dẫn đến thực tế có quá nhiều chuyến bay không đầy hành khách. Để có khách, các hãng phải cạnh tranh giảm giá vé, hệ quả là mức lợi phát sinh rất thấp, và thậm chí chịu lỗ.

Một thực tế khác dẫn đến việc các hãng hàng không châu Á – Thái Bình Dương không thể có lợi cao như trước là sự xuất hiện của ba gã khổng lồ xuất phát từ Trung Đông (gồm Emirates Airline, Etihad Airways và Qatar Airways) và Thổ Nhĩ Kỳ (hãng Turkish Airlines). Bốn hãng này đang cung cấp cho hành khách châu Á nhiều đường bay xa liên lục địa với việc nối chuyến, thời gian bay, giá vé rất cạnh tranh.

Vì thế đã có những chuyên gia hàng không đặt câu hỏi: Phải chăng đã đến lúc các hãng bay ở khu vực này bắt tay hợp tác, sáp nhập như đã diễn ra tại châu Âu (Air France của Pháp sáp nhập với KLM của Hà Lan nhưng vẫn giữ hai thương hiệu; British Airways của Anh sánh duyên cùng Iberia của Tây Ban Nha), Mỹ (gần đây là sự sáp nhập làm một giữa American Airlines và US Airways sau khi đã có United Airlines + Continental Airlines và Delta Airlines + Northwest Airlines), Nam Mỹ (LAN Chile của Chilê hợp nhất và Tam của Brazil để trở thành LanTam)?

Một vài chuyển biến mới đây cho thấy chính các hãng bay truyền thống của châu Á lâu nay nổi danh toàn cầu đã bước đầu chuyển sang thời kỳ mới. Đó là việc Singapore Airlines lập ra Vistara là một hãng bay liên doanh với sự góp vốn của gã khổng lồ Ấn Độ Tata. Hãng hàng không liên doanh này sẽ đặt trụ sở chính tại New Delhi.

Theo các chuyên gia, đã đến thời chính phủ các nước Đông Nam Á giải phóng cho các hãng bay, không tìm cách giới hạn mức độ đầu tư của hãng bay, doanh nghiệp nước ngoài vào hãng hàng không quốc gia.

AirAsia, hãng vé rẻ đầu tiên của châu Á hình thành cuối năm 2001, nay đã thiết lập được liên doanh hoạt động tốt ở nhiều nước châu Á. Ngoài ra, từ AirAsia đã có thêm AirAsia X là hãng bay vé rẻ tầm xa đầu tiên của châu Á nay đang bay đến những thành phố ở Úc, châu Âu… Jetstar xuất phát từ Úc nay đã có liên doanh tại Singapore, Việt Nam, Nhật.

Đây cũng là hướng phát triển chiến lược của VietJet Air khi lập liên doanh Thai VietJet tại Thái Lan. Rất có thể liên doanh này sẽ bắt đầu bay thương mại vào cuối năm 2014 với bước đầu là ba trong số 10 máy bay A320 mà VietJet Air nhận về trong năm 2014.

P. Nguyễn Dũng